··

God Morgon

Jeopolitik · Avrupa · İsveç · Türkiye · ekonomi
Background

Türkiye'de hukuk devleti: tutuklu belediye başkanları ve kayyum altındaki kurumlar

Türkiye'de bir belediye başkanı yolsuzluktan tutuklandığında İçişleri Bakanı onu görevden uzaklaştırıyor ve yerine kendi belediye meclisi bir vekil seçiyor. Kayyum atamak terör dosyalarının yolu, yolsuzluk dosyalarının değil. Görevden uzaklaştırma kesin hükme kadar sürüyor ve İstanbul dosyasında mahkeme kendisine on iki buçuk yıla kadar süre tanıdı.

Türkiye'nin Belediye Kanunu, tutuklanan bir belediye başkanının kesin hükme kadar İçişleri Bakanı tarafından görevden uzaklaştırılmasına izin veriyor. İstanbul dosyasında mahkemenin kendi formu en fazla 4.600 gün, yaklaşık on iki buçuk yıl hedefliyor. Ekrem İmamoğlu 23 Mart 2025'ten bu yana tutuklu.
Türkiye'de hukuk devleti: tutuklu belediye başkanları ve kayyum altındaki kurumlar

2024 yerel seçimlerinden bu yana savcılar, muhalefetin yönettiği Türkiye belediyelerine birbiri ardına yolsuzluk soruşturması açtı. Dosyanın merkezi İstanbul: Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu 23 Mart 2025'ten bu yana tutuklu ve 402 sanıklı 3.800 sayfalık iddianame 9 Mart 2026'da duruşmaya çıktı. Ardından ilçeler geldi. Üsküdar Belediye Başkanı Sinem Dedetaş 29 Temmuz 2026'da gözaltına alındı. Ankara'nın Etimesgut ilçesinin belediye başkanı Erdal Beşikçioğlu 3 Ağustos sabahı tutuklandı. İzmir'in Menderes ilçesinin belediye başkanı İlkay Çiçek kısa süre sonra gözaltına alındı.

5393 sayılı Belediye Kanununun 47. maddesi, görevleriyle ilgili bir suçtan soruşturulan bir belediye başkanının İçişleri Bakanı tarafından görevden uzaklaştırılmasına izin veriyor. Bakanlık her görevden uzaklaştırmayı geçici bir tedbir olarak nitelendirdi. Kanun metninde geçici sözcüğü yer almıyor. Madde tek bir dış sınır koyuyor, kesin hüküm, ve kararın iki ayda bir gözden geçirilmesini istiyor. İstanbul dosyasında mahkemenin hedef süre formu 4.600 günü gösteriyor, yaklaşık on iki buçuk yıl. Bu takvimle seçilmiş bir belediye başkanı, dosya karara bağlanmadan on yıldan fazla süre görevinin dışında kalabilir.

Kimin devralacağını 45. madde belirliyor. Meclis, kendi üyeleri arasından gizli oyla bir belediye başkan vekili seçiyor; seçim on beş gün içinde tamamlanmazsa meclisin feshine ilişkin hükümler uygulanıyor. Üsküdar meclis üyeleri 5 Ağustos'ta dördüncü turda 22'ye 18 oyla CHP'li Sibel Tan Çetinkaya'yı seçti ve AKP oylamayı savcılığa şikâyet etti. Etimesgut meclisi 10 Ağustos'ta CHP'li Seda Dilber'i seçti. Her iki ilçe de 2024'te kendilerini kazanan partide kaldı.

2016'da kanun hükmünde kararnameyle eklenen bir fıkra, suç terör olduğunda bu oylamayı ortadan kaldırıyor. O zaman vekili büyükşehir ve il belediyelerinde İçişleri Bakanı, diğerlerinde vali atıyor. Batman bu yoldan gitti. Gülistan Sönük, silahlı terör örgütüne üye olmaktan aldığı altı yıllık hapis cezası gerekçe gösterilerek Kasım 2024'te görevden uzaklaştırıldı ve koltuğuna hiçbir meclis oylaması yapılmadan Batman Valisi oturdu. Venedik Komisyonu, olağanüstü hâl mevzuatının merkezî idareye seçilmemiş belediye başkanları atama ve ilgili belediyeler üzerinde yargı denetimi olmaksızın takdire dayalı bir denetim kurma imkânı vermesini özellikle endişe verici buluyor.

Temmuz 2026 sonunda İstanbul 8. Sulh Ceza Hâkimliği, deprem yardım derneği AHBAP'ın mal varlığının yönetimini üç kayyuma devretti ve fesih sürecinin başlatıldığını kayda geçirdi. Burada bir derneğe müdahale eden bir ceza hâkimliği var, bir belediyeye müdahale eden İçişleri Bakanlığı değil. Ayrı bir kararla derneğin iktisadi işletmesi ve on iki şirketi devletin mevduat sigorta kurumu TMSF'ye bağlandı. Derneğin kurucusu şarkıcı Haluk Levent 16 Temmuz'da tutuklandı. Fesih sürecinin başlaması kapatma demek değil.

”Birçok tutuklunun iddianamesi hazır olduğu halde, 9,5 aydır tutuklu bulunan 5 belediye başkanı hakkında iddianame henüz hazırlanmış değildir.”
İbrahim Kaboğluİstanbul Barosu Başkanı

The numbers

5393 sayılı Belediye Kanunu, 47. madde: görevden uzaklaştırma
Görevleriyle ilgili bir suç nedeniyle haklarında soruşturma veya kovuşturma açılan belediye organları veya bu organların üyeleri, kesin hükme kadar İçişleri Bakanı tarafından görevden uzaklaştırılabilir. Karar iki ayda bir gözden geçirilir ve devamında kamu yararı bulunmayan görevden uzaklaştırma kararı kaldırılır. Madde geçici sözcüğünü kullanmaz; dış sınırı kesin hüküm olarak koyar ve iki ayda bir gözden geçirme ister. Metin, kanunun 3 Temmuz 2005'te kabul edildiği hâliyle alınmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu, 45 ve 46. maddeler: kim devralır
Belediye başkanı görevden uzaklaştırılır veya tutuklanırsa meclis, kendi üyeleri arasından gizli oyla bir belediye başkan vekili seçer: ilk iki turda üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu, üçüncü turda üye tam sayısının salt çoğunluğu, dördüncü turda ise en çok oy alan iki aday arasından en fazla oyu alan seçilir. Oyların eşitliği hâlinde kura çekilir. Seçim en geç on beş gün içinde tamamlanmazsa meclisin feshine ilişkin hükümler uygulanır. 46. madde, başkanlığın boşaldığı ve belediye başkanı ya da başkan vekili seçiminin yapılamadığı hâli düzenler: o zaman göreve gelecek kişiyi büyükşehir ve il belediyelerinde İçişleri Bakanı, diğerlerinde vali belirler. Her iki madde de burada kanunun 3 Temmuz 2005'te kabul edildiği hâliyle veriliyor; 2016'da eklenen istisna ayrıca ele alınıyor.
2016 istisnası: terör dosyalarında atama
674 sayılı olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesinin 38. maddesi, Belediye Kanununun 45. maddesine bir fıkra ekledi. Belediye başkanı, başkan vekili veya meclis üyesi, terör ve terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları nedeniyle görevden uzaklaştırılır, tutuklanır, kamu hizmetinden yasaklanır veya görevine son verilirse, yerine geleni artık meclis seçmiyor. Vekili büyükşehir ve il belediyelerinde İçişleri Bakanı, diğerlerinde vali belirliyor ve kararnamenin koyduğu tek koşul, atanan kişinin o göreve seçilme yeterliliğini taşıması. Kararnameyi incelemesi Avrupa Konseyi Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi tarafından istenen Venedik Komisyonu, kararnamenin 1 Eylül 2016'da çıkarıldığını ve 10 Kasım 2016'da parlamentoca onaylandığını kaydediyor; olağanüstü hâl mevzuatı yoluyla merkezî idarenin, terörle mücadele çerçevesinde, seçilmemiş belediye başkanları, başkan vekilleri ve meclis üyeleri atayabilmesini ve ilgili belediyeler üzerinde yargı denetimi olmaksızın takdire dayalı bir denetim kurabilmesini özellikle endişe verici buluyor.
İstanbul'un ilçeleri: öncesi ve sonrası
39'da 18
31 Mart 2024 yerel seçiminde CHP, İstanbul'un 39 ilçe belediyesinin 26'sını, AKP ise 13'ünü kazandı. Son parti değişikliklerinin ardından CHP 18, AKP 19 belediye yönetiyordu; iki belediyeye ise kayyum atanmıştı. Sayımı yapan BBC News Türkçe, bu iki belediyenin hangileri olduğunu ya da kayyumların hangi hükme dayanılarak atandığını yazmıyor. Veriler 1 Ağustos 2026'da yayımlanan ve 3 Ağustos'ta güncellenen bir haberden alındı.
İstanbul dosyası: ölçek ve mahkemenin hedef süresi
4.600 gün
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca hazırlanan 3.800 sayfalık iddianame mahkemece 25 Kasım 2025'te kabul edildi ve duruşma 9 Mart 2026'da İstanbul 40. Ağır Ceza Mahkemesinde başladı. 402 kişi yargılanıyor; bunların 105'i tutuklu, 170'i adli kontrol altında ve 7'si hakkında yakalama kararı var. Suç örgütü yöneticiliğiyle suçlanan ve 23 Mart 2025'ten bu yana tutuklu bulunan Ekrem İmamoğlu için 2.430 yıla kadar hapis isteniyor. Mahkemenin hedef süre formunda dosyanın en fazla 4.600 gün, yaklaşık on iki buçuk yıl içinde tamamlanması öngörülüyor ve sürenin taraflardan kaynaklanan nedenlerle uzayabileceği belirtiliyor. DW, delillerin büyük bölümünün şüpheli ifadelerine ve Türkiye'deki etkin pişmanlık hükmünden yararlanan kişilerin anlatımlarına dayandığını, örgüt yöneticisi veya üyesi olarak gösterilenlerden 25'inin bu hükümden yararlandığını ve suç örgütü anlatımının kod adlı 15 gizli tanık üzerine kurulduğunu aktarıyor.
AHBAP: iki ayrı kayyum yapısı
İstanbul 8. Sulh Ceza Hâkimliği savcılığın talebini kabul ederek derneğin bütün mal varlığının yönetimini üç kayyuma devretti: avukatlar Rıdvan Can ve Mustafa Göktuğ Kaya ile Prof. Dr. Ahmet Kasım Han. Ayrı bir kararla TMSF, derneğin iktisadi işletmesi ve aralarında Ahbap Lojistik ile Globus Savunma Sanayi'nin de bulunduğu on iki şirket olmak üzere on üç kuruluşa kayyum olarak atandı. Kararda derneğin faaliyetlerinin sona erdiği, mal varlığına ve hesaplarına tedbir konulduğu ve fesih sürecinin başlatıldığı kaydedildi.
Etimesgut: suçlamalar ve halefin seçilmesi
İçişleri Bakanlığı, soruşturmanın suç işlemek amacıyla örgüt kurma ve üye olma, zimmet, rüşvet, irtikâp, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma ve görevi kötüye kullanma suçlarından yürütüldüğünü bildirdi. 30 Temmuz 2026'da gözaltına alınan 55 kişiden 44'ü için savcılık tutuklama istedi ve Belediye Başkanı Erdal Beşikçioğlu dahil 40 kişi 3 Ağustos sabahı tutuklandı. Bakanlık, onun görevden uzaklaştırılmasını geçici bir tedbir olarak duyurdu. Beşikçioğlu emniyet ifadesinde bütün suçlamaları reddetti; belediyenin ihalelerinde yetkisi olmadığını ve Sayıştay raporlarında yer alan usulsüzlüklerin bir bölümünün kendi talimatıyla yapılan bir iç denetimde ortaya çıktığını söyledi. Meclis 10 Ağustos'ta CHP'li Seda Dilber'i belediye başkan vekili seçti.
Üsküdar: suçlamalar ve halefin seçildiği oylama
22–18
Soruşturma, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni süreçlerindeki usulsüzlükler ile rüşvet, irtikâp ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçlarından İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülüyor. Belediye Başkanı Sinem Dedetaş 29 Temmuz 2026'da gözaltına alındı ve tutuklandı; 1 Ağustos'ta bakanlık onun geçici bir tedbir olarak görevden uzaklaştırıldığını duyurdu. 5 Ağustos'ta CHP'nin adayı Sibel Tan Çetinkaya dördüncü turda 22'ye 18 oyla belediye başkan vekili seçildi. AKP sonuca itiraz etti ve partinin ilçe başkanı Taha Sarıcaoğlu 10 Ağustos'ta oylamayla ilgili savcılığa iki suç duyurusunda bulundu.
Belediyeleri elinde tutan muhalefet bölündü
Özgür Özel, Yeni Parti'yi 24 Temmuz 2026'da Ankara'da tanıttı. Partinin kurulmasının ve 91 milletvekilinin ayrılmasının ardından CHP'nin 44 sandalyesi kaldı; AKP ise Meclisin 600 sandalyesinden 277'siyle en büyük parti. Rakamlar Al Jazeera'nın, 28 Temmuz 2026'da yayımlandı. Burada konu edilen belediye başkanları 2024'te CHP'den seçildi ve meclis grupları hâlâ CHP'nin, dolayısıyla vekilleri seçenler CHP'li meclis üyeleri.

What the comparison shows

Where they agree

Burada alıntılanan herkes olayların aynı sırasını kabul ediyor. Bir belediye başkanı gözaltına alınıyor, İçişleri Bakanlığı onu görevden uzaklaştırıyor ve birkaç gün içinde koltuğu bir meclis ya da bir vali dolduruyor. Erdoğan, Kaboğlu, Özdemir ve Sönük bunun neden olduğunu ve kimin kazandığını tartışıyor, olup olmadığını değil.

Where they split

Erdoğan ile Haluk Levent, iki hafta arayla aynı soruşturmayı anlatıyor. Cumhurbaşkanı, AHBAP belgelerinin depremlerin ardından devlete ne yapıldığını gösterdiğini söylüyor. Derneği kuran Levent ise derneğin çeklerini ve senetlerini teminat olarak verdiğini kabul ediyor ve bunu yolsuzluk değil usulsüzlük diye adlandırıyor. Belediye dosyalarında tartışma başka: önce hangisi geldi, delil mi tutuklama mı. Kaboğlu, Mart 2026'da beş belediye başkanının hakkında iddianame hazırlanmadan dokuz buçuk aydır tutuklu bulunduğunu söyledi ve tutuklamaların parti aidiyetini izlediği sonucuna vardı. Onun saydıkları, iddianamesi 25 Kasım 2025'te kabul edilen İstanbul dosyasını kapsamıyor. Çiçek delilin kendisini reddediyor. Özdemir soruşturmaların hiçbirine değil Üsküdar'daki oylamaya yükleniyor; Sönük'ün durumunda ise hiç oylama yapılmadı.

What nobody is saying

Meclisler Üsküdar'ı ve Etimesgut'u elinde tuttu, buna rağmen CHP Mart 2024'te İstanbul'un 39 ilçesinin 26'sını yönetirken Ağustos 2026 başında 18'e düştü; AKP ise 19'da. Yalnızca iki belediye kayyum altında. BBC News Türkçe kalan kaymayı parti değişiklikleriyle açıklıyor; bunlardan biri, kendi belediye başkanları tutuklandıktan sonra CHP'li meclis üyelerince seçilen ve 1 Ağustos'ta AKP'ye geçen Şile belediye başkan vekili. Aynı haber, kayyum atanan iki belediyenin hangi hükme girdiğini yazmıyor ve biz de bunu saptayamadık; oysa iki yol arasındaki bütün ayrımı sınayan soru tam da bu. Gözaltına alınan belediye siyasetçilerinin ülke genelindeki sayısını yayımlayan bir kurum ya da parti de bulamadık.

Who says what

Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye Cumhurbaşkanı

Erdoğan, AHBAP soruşturmasını siyaset değil, ortaya çıkmakta olan delil meselesi olarak ele alıyor. Konuya İkinci İletişim Şûrasında değindi ve depremlerin ardından fırsatçılık yapanların, nereye varırsa varsın, şimdi yargı önünde hesap verdiğini söyledi.

”Çarpık ilişkiler tek tek ortaya çıkıyor. Ortaya dökülen bilgi ve belgeler 6 Şubat depremleri sürecinde devlete ve millete hangi operasyonların çekildiğini hepimize çok net biçimde gösteriyor.”Çarpık ilişkiler tek tek ortaya çıkıyor. Ortaya dökülen bilgi ve belgeler 6 Şubat depremleri sürecinde devlete ve millete hangi operasyonların çekildiğini hepimize çok net biçimde gösteriyor.
İbrahim Kaboğlu, İstanbul Barosu Başkanı

Kaboğlu, delil ile tutukluluk arasındaki sırayı tersine çeviriyor. Silivri Cezaevine yaptığı ziyaretin ardından, tutuklu belediye başkanları için iddianamelerin aylarca geciktiğini, daha sonra tutuklananların iddianamelerinin ise hazır olduğunu belirtti ve tutuklamaların davranışı değil parti aidiyetini izlediği sonucuna vardı. Bunu, tutuklulara karşı süregiden bir kitlesel suç imalatı olarak tanımlıyor.

”Birçok tutuklunun iddianamesi hazır olduğu halde, 9,5 aydır tutuklu bulunan 5 belediye başkanı hakkında iddianame henüz hazırlanmış değildir.”Birçok tutuklunun iddianamesi hazır olduğu halde, 9,5 aydır tutuklu bulunan 5 belediye başkanı hakkında iddianame henüz hazırlanmış değildir.
Haluk Levent, Müzisyen, AHBAP'ın kurucusu ve başkanı, 16 Temmuz 2026'da tutuklandı

Levent ne suçlamaları toptan reddediyor ne de kendi muhasebesini savunuyor. Emniyet ifadesinde derneğin çeklerini ve senetlerini teminat olarak kullandığını ve yüksek miktarda borçlandığını kabul etti, ancak bunun yolsuzluk değil usulsüzlük olduğunda ısrar etti. Depremlerin ardından toplanan 4,3 milyar liranın İçişleri Bakanlığının 2023, 2024 ve 2025 dernek denetimlerinde hesabının verildiğini de söyledi ve operasyonun zamanlamasının bilerek seçildiğini savundu.

”Ahbap çeklerini ve senetlerini kimi yerlerde teminat olarak kullandım. Yüksek miktarda borçlandım. Bunun adına usulsüzlük diyebilirsiniz ama yolsuzluk diyemezsiniz.”Ahbap çeklerini ve senetlerini kimi yerlerde teminat olarak kullandım. Yüksek miktarda borçlandım. Bunun adına usulsüzlük diyebilirsiniz ama yolsuzluk diyemezsiniz.
İlkay Çiçek, İzmir'in Menderes ilçesinin belediye başkanı, CHP'den seçildi, 4 Ağustos 2026'da gözaltına alındı

Çiçek yalnızca saiki değil, delilin kendisini tartışmaya açıyor. Emniyet ifadesinde, sosyal medyada dolaşan WhatsApp yazışmalarının tamamen kurmaca olduğunu ve yapay zekâyla üretildiğini söyledi. Avukatı bu yazışmalar için 12 Haziran 2026'da, gözaltına alınmasından yaklaşık iki ay önce savcılığa suç duyurusunda bulunmuştu. Belediyede hiçbir rüşvet olayına tanık olmadığını da söyledi.

”Ben sosyal medyaya yansıyan yazışmaları yapmadım. Bu yazışmalar tamamen kurmaca, yapay zekâ ile üretilmiş yazışmalardır.”Ben sosyal medyaya yansıyan yazışmaları yapmadım. Bu yazışmalar tamamen kurmaca, yapay zekâ ile üretilmiş yazışmalardır.
Abdullah Özdemir, AKP İstanbul il başkanı

Özdemir, soruşturmalara değil onların ardından yapılan oylamaya yükleniyor. CHP'nin adayı Üsküdar'da belediye başkan vekilliğini dördüncü turda kazandıktan sonra süreci bir irade gaspı olarak nitelendirdi ve partinin sonuca yargı yoluyla itiraz edeceğini söyledi. Son turdan önceki araya ve Yeni Parti'nin İstanbul il başkanı Özgür Çelik'in oylamayı salonda izlemesine itiraz etti. AKP'nin itirazı böylece aynı anda iki muhalefet partisine yöneliyor.

”bu baskı, tehdit ve şantajların karşılığında bazı meclis üyelerini sindirdiklerini gördük”bu baskı, tehdit ve şantajların karşılığında bazı meclis üyelerini sindirdiklerini gördük
Gülistan Sönük, DEM Parti'den seçilen eski Batman belediye başkanı, Kasım 2024'te görevden uzaklaştırıldı ve yerine kayyum atandı

İçişleri Bakanlığı, Sönük'ü Kasım 2024'te, sonradan Dedetaş ve Beşikçioğlu için de kullanılan geçici bir tedbir ifadesiyle görevden uzaklaştırdı. Gerekçe olarak silahlı terör örgütüne üye olmaktan aldığı altı yıllık hapis cezası ve aynı suçtan süren bir soruşturma gösterildi ve yerine hiçbir meclis oylaması yapılmadan Batman Valisi atandı. Sönük bunu bir gasp olarak niteliyor ve belediyelerin halka ait olduğunu söylüyor.

”31 Mart seçimlerinde Türkiye geneli en yüksek oy oranıyla kadınların gençlerin ve halkımızın emeği ile aldığımız belediyemiz bize hiçbir tebligat yapılmadan bu sabah itibarıyla gasp edilmiştir.”31 Mart seçimlerinde Türkiye geneli en yüksek oy oranıyla kadınların gençlerin ve halkımızın emeği ile aldığımız belediyemiz bize hiçbir tebligat yapılmadan bu sabah itibarıyla gasp edilmiştir.

Our coverage